Στο κόκκινο η Ανατολική Μεσόγειος με φόντο το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου

Σε νέα φάση έντασης φαίνεται να εισέρχεται η κατάσταση στην Ανατολική Μεσόγειο, ενόψει της πιθανής επανεκκίνησης των ερευνών για την πόντιση του καλωδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου. Η Άγκυρα, μέσω του τουρκικού υπουργείου Άμυνας, στέλνει σαφές μήνυμα ότι προτίθεται να παρέμβει εάν οι εργασίες προχωρήσουν χωρίς προηγούμενη τουρκική αδειοδότηση.

Η τουρκική πλευρά επαναφέρει με τον τρόπο αυτό τις πάγιες θέσεις της για τις θαλάσσιες αρμοδιότητες στην περιοχή, αμφισβητώντας ουσιαστικά το δικαίωμα της Ελλάδας να προχωρήσει στις απαιτούμενες έρευνες χωρίς τη δική της έγκριση. Το έργο αναμένεται να υλοποιηθεί με τη συμμετοχή της γαλλικής επενδυτικής εταιρείας Meridiam.

Η Άγκυρα φαίνεται να απορρίπτει έτσι ένα ενδεχόμενο σενάριο κατά το οποίο Αθήνα και Παρίσι θα περιορίζονταν στην ενημέρωση των τουρκικών αρχών για την πορεία του ερευνητικού πλοίου και την όδευση του καλωδίου. Αντίθετα, διεκδικεί ρόλο στην έκδοση των απαιτούμενων NAVTEX, συνδέοντας το ζήτημα με τις ευρύτερες διεκδικήσεις της στην Ανατολική Μεσόγειο και το Αιγαίο.

Ενδεικτική της τουρκικής θέσης είναι η αναφορά του εκπροσώπου του τουρκικού υπουργείου Άμυνας, Ζεκί Ακτούρκ, σε «ερευνητική δραστηριότητα» που, σύμφωνα με την Άγκυρα, πρόκειται να πραγματοποιηθεί στην τουρκική υφαλοκρηπίδα. Η τουρκική πλευρά επικαλείται παράλληλα τις δικές της οριοθετήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο, καθώς και το τουρκολιβυκό μνημόνιο, προκειμένου να στηρίξει τις σχετικές διεκδικήσεις της.

Σημειώνεται πάντως ότι η προβλεπόμενη διαδρομή του καλωδίου δεν διέρχεται από την περιοχή που περιλαμβάνεται στην τουρκική συμφωνία ΑΟΖ με τα Κατεχόμενα.

Στο επίκεντρο η στάση της Άγκυρας

Στην Αθήνα αξιολογείται με ιδιαίτερη προσοχή το γεγονός ότι οι δημόσιες προειδοποιήσεις για το καλώδιο προέρχονται από το τουρκικό υπουργείο Άμυνας. Η εξέλιξη αυτή ενισχύει τις ανησυχίες για πιθανή στρατιωτική διάσταση της αντιπαράθεσης, με δεδομένο και το προηγούμενο της Κάσου το καλοκαίρι του 2024, όταν τουρκικά πολεμικά πλοία είχαν εμποδίσει τη συνέχιση ερευνών στην περιοχή.

Η Αθήνα αναμένει πλέον το αίτημα για την έκδοση NAVTEX από τη γαλλική εταιρεία, ενώ στο Μέγαρο Μαξίμου και το υπουργείο Εξωτερικών εξετάζονται τα πιθανά σενάρια για την επανέναρξη των εργασιών. Η συμμετοχή της Meridiam προσδίδει στο έργο πρόσθετη γεωπολιτική σημασία, χωρίς ωστόσο να εξαλείφει τις δυσκολίες που μπορεί να προκύψουν στην πράξη.

Η ελληνική κυβέρνηση έχει, πάντως, διαμηνύσει ότι οι εργασίες του γαλλικού ερευνητικού πλοίου θα προστατευθούν από τις ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις, εφόσον απαιτηθεί.

Αντιπαράθεση και για τις έρευνες στα Κατεχόμενα

Παράλληλα, η Αθήνα αντέδρασε έντονα στην τουρκική NAVTEX για έρευνες που συνδέονται με τον σχεδιαζόμενο αγωγό φυσικού αερίου προς τα Κατεχόμενα. Μέσω διπλωματικών πηγών, η ελληνική πλευρά χαρακτήρισε την κίνηση «προκλητική μονομερή ενέργεια», υποστηρίζοντας ότι παραβιάζει την κυριαρχία και τα κυριαρχικά δικαιώματα της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Η τουρκική NAVTEX προβλέπει ερευνητικές δραστηριότητες του «Ορούτς Ρέις» κατά τη διάρκεια του Οκτωβρίου, στη θαλάσσια περιοχή μεταξύ των νότιων τουρκικών ακτών και της βόρειας Κύπρου. Το ερευνητικό σκάφος αναμένεται να συνοδεύεται από τα πλοία Denar Pathfinder, Denar Echo και Kirici.

Στόχος των ερευνών είναι η προετοιμασία της διαδρομής του αγωγού φυσικού αερίου που σχεδιάζει η Τουρκία προς τα Κατεχόμενα, με σκοπό την κάλυψη ενεργειακών αναγκών και την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.

Η Αθήνα εκτιμά ότι οι συγκεκριμένες κινήσεις συμβάλλουν στη διατήρηση της έντασης στην περιοχή και συνδέονται με την προσπάθεια της Τουρκίας να ενισχύσει τα τετελεσμένα στην Κύπρο. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ιδιαίτερο ενδιαφέρον αποκτά και η προγραμματισμένη επίσκεψη του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα.

Την ίδια στιγμή, από τη Λευκωσία, ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας έστειλε μήνυμα υπέρ της ενίσχυσης της αμυντικής ικανότητας, υπογραμμίζοντας τη σημασία της ελευθερίας, της κυριαρχίας και της ασφάλειας. Αναφέρθηκε επίσης στην «Ατζέντα 2030» και στην προσήλωση της Ελλάδας στο διεθνές δίκαιο και στο Δίκαιο της Θάλασσας, επαναλαμβάνοντας τη στήριξη της Αθήνας προς την Κυπριακή Δημοκρατία.

Ελλάδα, Κύπρος και Αίγυπτος ενισχύουν τη συνεργασία

Η προστασία των ενεργειακών υποδομών στην Ανατολική Μεσόγειο αποτελεί ήδη πεδίο συνεργασίας μεταξύ Ελλάδας, Κύπρου και Αιγύπτου. Στην κοινή δήλωση των υπουργών Άμυνας των τριών χωρών, που υπογράφηκε στις 22 Σεπτεμβρίου στο Κάιρο, προβλέπεται η ενίσχυση των μηχανισμών συνεργασίας για την προστασία ενεργειακών εγκαταστάσεων, κοιτασμάτων φυσικού αερίου και θαλάσσιων γραμμών εφοδιασμού.

Η σημασία της τριμερούς συνεργασίας αναδείχθηκε και από τον αρχηγό ΓΕΕΘΑ Δημήτριο Χούπη, κατά την πολυεθνική άσκηση «Μέδουσα-15», στην οποία συμμετείχαν οι Ένοπλες Δυνάμεις Ελλάδας, Αιγύπτου και Κύπρου στην ευρύτερη θαλάσσια περιοχή νότια της Κρήτης.

Οι συγκεκριμένες τοποθετήσεις αποτυπώνουν το πλαίσιο μέσα στο οποίο κινείται η ελληνική πλευρά, χωρίς να προαναγγέλλεται επισήμως στρατιωτική συνοδεία των ερευνητικών πλοίων. Το επόμενο κρίσιμο βήμα θα είναι η επανέναρξη των εργασιών, η οποία αναμένεται να δείξει στην πράξη πώς θα αντιδράσει η Άγκυρα και ποιες κινήσεις θα επιλέξουν η Αθήνα και οι εταίροι της για την υποστήριξη της ηλεκτρικής διασύνδεσης.